Fiyat listesi iskonto nasıl uygulanır? Liste, grup ve satır iskontosu

Fiyat listesinden iskonto uygularken iskontolar toplanmaz, art arda çarpılır. Net fiyat, liste fiyatının her iskonto seviyesi için (1 − iskonto oranı) değeriyle çarpılmasıyla bulunur. Üç seviye de aynı tabana değil, bir önceki adımın sonucuna uygulanır; bu yüzden %30, %10 ve %5 iskonto toplamda %45 etmez, yaklaşık %40 eder.

Mekanik tesisat tekliflerinde bu fark, hacmi büyük kalemlerde (boru, fittings, vana, izolasyon) toplam tutarı gözle görülür biçimde değiştirir. Aşağıda üç iskonto seviyesini, hesap akışını ve teklif dosyasında yapılması gereken kontrolleri bulacaksınız.

Liste iskontosu, grup iskontosu ve satır iskontosu nedir?

Üç terim sahada sık karıştırılır. Her birinin kapsamı farklıdır.

• Liste iskontosu: Tedarikçinin yayımladığı fiyat listesinin tamamına uygulanan, genellikle cari hesap ya da bayilik koşuluna bağlı iskontodur. Örneğin "bu listeden %30 iskontolu alırsınız" denir.
• Grup iskontosu: Listenin belirli bir ürün grubuna (örneğin PPR boru, küresel vana, panel radyatör) uygulanan iskontodur. Tedarikçi her grup için ayrı oran verebilir.
• Satır iskontosu: Tek bir kalem satırına, o projeye özel pazarlıkla verilen ek iskontodur. Teklif ya da sipariş formunda ilgili satırda görünür.

Bu seviyeler birbirinin yerine geçmez. Çoğu zaman liste iskontosu verildikten sonra grup, ardından satır iskontosu eklenir. Hangi seviyenin hangi taban üzerinden verildiği, tedarikçinin teklif yazısında açıkça yazılmalıdır.

İskontolar neden toplanmaz, birbirini nasıl ezer?

Her iskonto, bir önceki iskontodan sonra kalan tutara uygulanır. Dolayısıyla ikinci iskonto liste fiyatının değil, zaten düşmüş fiyatın yüzdesidir. Bu nedenle sonraki iskontolar, beklenenden daha az "değer" üretir.

Net fiyat çarpanı şöyle düşünülebilir: yüzde 3 iskonto, listedeki fiyatın yüzde 97'sinin ödenmesi anlamına gelir; bu yaklaşım ticaret hesabı anlatımında da aynı mantıkla verilir. Yani her iskonto oranı 1 − oran çarpanına dönüşür.

Toplamsal hesapla çarpımsal hesabın farkını bir örnekle görelim. Liste fiyatını 100 birim alalım.

• Toplamsal (yanlış) yaklaşım: %30 + %10 + %5 = %45, net fiyat 55 birim.
• Çarpımsal (doğru) yaklaşım: 100 × 0,70 × 0,90 × 0,95 = 59,85 birim.

Aradaki fark 4,85 birimdir; yani toplamsal hesapla net fiyat yaklaşık %8 daha düşük görünür. Yüzlerce satırlık bir keşifte bu fark, teklifin maliyet tarafını ciddi biçimde eksik gösterir.

Net fiyat hangi sırayla hesaplanmalı?

Çarpma işleminde sıra sonucu değiştirmez: 0,70 × 0,90 × 0,95 ile 0,95 × 0,90 × 0,70 aynı değeri verir. Sıranın önemli olduğu yerler başkadır:

1. Yuvarlama: Her adımda yuvarlarsanız sonuç farklılaşır. Ara adımları yuvarlamadan hesaplayın, yalnızca satır net birim fiyatını (ve gerekiyorsa satır tutarını) belgenin kuralına göre yuvarlayın.
2. İskonto ile miktar çarpımı: Net birim fiyatı bulup miktarla çarpmak ile toplamı bulup sonra iskonto uygulamak, yuvarlama dışında aynı sonucu verir; ancak satır bazında kayıt tutmak denetimi kolaylaştırır.
3. Genel iskonto ile satır iskontosu: Teklifin altında verilen toplam iskonto, satır iskontolarından sonra gelir. Bunu satıra dağıtmadan toplamda uygulamak, kalem bazlı maliyet analizini bozar.
4. Ek koşullar: Peşin ödeme ya da vade gibi koşullara bağlı iskontolar, ana iskonto zincirinin dışında ayrı bir adım olarak tutulmalıdır.

Pratik kural şudur: iskonto zincirini liste fiyatı, liste iskontosu, grup iskontosu, satır iskontosu, net birim fiyat sütunlarıyla yan yana tutun. Her sütun bir önceki sütundan türesin.

Liste fiyatından net fiyata adım adım nasıl gidilir?

Aşağıdaki akış, bir keşif satırı için kullanılabilir.

1. Tedarikçi fiyat listesinin geçerlilik tarihini ve KDV dahil mi hariç mi olduğunu kontrol edin.
2. Kalemin ait olduğu ürün grubunu belirleyin; grup iskontosu yoksa oranı sıfır yazın, boş bırakmayın.
3. Her iskonto oranını 1 − oran çarpanına çevirin (%12 için 0,88).
4. Liste fiyatını çarpanlarla art arda çarpın: net birim fiyat = liste fiyatı × liste çarpanı × grup çarpanı × satır çarpanı.
5. Net birim fiyat × miktar ile satır tutarını bulun.
6. Satır tutarlarını toplayın; varsa genel iskontoyu en son adımda uygulayın.

Net fiyattan liste fiyatına geri dönmek gerekirse bölme kullanılır: liste fiyatı = net fiyat ÷ toplam çarpan. Bu, tedarikçinin yalnızca net fiyat verdiği ama sizin liste bazlı karşılaştırma yapmak istediğiniz durumlarda işe yarar.

İskonto ile kâr marjı karıştırılmasın

Maliyetinizde %20 iskonto aldıysanız, satış fiyatında bunu telafi etmek için fiyatı %20 değil, yaklaşık %25 artırmanız gerekir; çünkü 1 ÷ 0,80 = 1,25. İskonto oranı ile marj oranı farklı tabanlara dayanır. Maliyet iskontosunu satış marjına doğrudan ekleyen tablolar, teklifte sistematik eksiklik üretir.

İskonto teklifte ve faturada nasıl gösterilmeli?

Teklif aşamasında iskonto, fiyat analizinin içinde ayrı sütunlarda görünür kalmalıdır. Net fiyat tek bir sayı olarak yapıştırılırsa, tedarikçi oranı değiştiğinde ya da liste güncellendiğinde hangi iskontonun hangi kalemde geçerli olduğu izlenemez.

Vergi tarafında genel çerçeve şöyledir: KDV Kanunu'nun 25. maddesi uyarınca, fatura ve benzeri vesikalarda gösterilen ticari teamüllere uygun iskontolar KDV matrahına dahil değildir. KDV Genel Uygulama Tebliği de bu iskontoların matrahtan düşülmesi için iki koşulu birlikte arar: iskontonun belgede gösterilmesi ve ticari teamüllere uygun miktarda olması. Yılsonu ya da dönem sonu gibi sonradan yapılan iskontoların muamelesi ayrıca düzenlenmiştir. Bu konuda kendi durumunuza özgü bir karar vermeden önce mali müşavirinize danışmanız uygun olur.

Elektronik fatura uygulamasında Gelir İdaresi'nin bir forum cevabı da satır bazında iskonto yapılması gerektiğini belirtmiştir. Teklif dosyanızda satır bazlı iskonto kaydı tutmak, sonraki fatura kontrolünü de kolaylaştırır.

Sık yapılan hatalar ve kontrol listesi

Sık görülen hatalar:

• İskonto oranlarını toplayıp tek oran gibi uygulamak.
• Grup iskontosunu listenin tamamına uygulamak.
• Eski liste için verilmiş iskontoyu yeni listeye otomatik geçerli saymak.
• Satır iskontosunu hem birim fiyata hem satır toplamına ikinci kez uygulamak.
• Ara adımlarda yuvarlama yapmak.
• KDV dahil liste fiyatına iskonto uygulayıp sonra yine KDV eklemek.
• İskontoyu marj olarak okumak.

Teklifi kapatmadan önce şu kontrol listesini uygulayın:

1. Her satırda liste fiyatı, iskonto zinciri ve net birim fiyat ayrı sütunda görünüyor mu?
2. Boş iskonto hücresi var mı? Varsa sıfır mı, unutulmuş mu?
3. Birkaç satırı elle hesaplayıp tablo sonucuyla karşılaştırdınız mı?
4. Liste tarihi ve iskonto geçerlilik tarihi teklif tarihiyle uyumlu mu?
5. Genel iskonto, satır iskontolarından sonra ve yalnızca bir kez uygulanmış mı?
6. Net fiyatlar KDV hariç mi, dahil mi; teklifte aynı esas kullanılmış mı?

Bu altı kontrol, iskonto kaynaklı eksik ya da fazla fiyatlamanın büyük bölümünü teklif çıkmadan önce yakalar.

MetaPriceX'te firma kütüphanesindeki her kaleme iskonto tanımlanır ve net fiyat liste fiyatından hesaplanır; dövizli kalemlerde kullanılan kur teklifle birlikte saklanır.